Məqalənin məqsədi yuxarı sinif şagirdlərinin peşə özünütəyinetməsini formalaşdıran fərdi və sosial-psixoloji determinantları sistemləşdirmək, sosial medianın bu sistemdəki yerini nəzəri baxımdan izah etməkdir. Tədqiqat inteqrativ ədəbiyyat icmalı və nəzəri müqayisə metodları ilə aparılmışdır. Sosial-koqnitiv karyera nəzəriyyəsi, karyera quruculuğu yanaşması və peşə qərarı çətinliklərinin taksonomi yası vahid analitik çərçivədə birləşdirilmişdir. Nəticələr göstərir ki, peşə seçimi yalnız maraq və qabiliyyət uyğunluğu ilə məhdudlaşmır. Özünüsəmərəlilik, nəticə gözləntiləri, özünüqiymətləndirmə, gələcək zaman perspektivi, qərarvermə bacarığı, ailə və həmyaşıd dəstəyi birlikdə təsir göstərir. Sosial media bu amilləri həm gücləndirən, həm də təhrif edən rəqəmsal kontekst kimi çıxış edir: şagirdin peşələr haqqında məlumatını genişləndirə, nümunə model ləri əlçatan edə və özünüifadəni dəstəkləyə bilir; eyni zamanda seçilmiş uğur hekayələri, alqoritmik təkrar və sosial müqayisə qeyri-real gözləntilər və qərarsızlıq yarada bilər. Məqalədə “şəxsi resurslar – sosial dəstək – rəqəmsal təsir – reflektiv qərar” ardıcıllığına əsaslanan inteqrativ mexanizm təklif olunur. Bu yanaşma məktəb psixoloqunun, müəllimin və valideynin rolunu qadağa qoymaqdan daha çox məlumatın mənasını şagirdlə birlikdə təhlil etmək, real peşə təcrübəsi yaratmaq və qərar səriştəsini gücləndirmək kimi müəyyənləşdirir.
Açar sözlər: peşə seçimi, peşə özünütəyinetmə, yuxarı sinif şagirdləri, sosial media, özünüsəmərəlilik, karyera qərarı